အိုင်ပီဒီ

ပနီမိုကိုကကပ်စ် ဘက်တီးရီးယားများသည် ရောဂါလက္ခဏာမပြဘဲ နှာခေါင်းနှင့် လည်ချောင်းအတွင်း နေထိုင်နိုင်သည်။ ၎င်းတို့သည် ချောင်းဆိုးခြင်း၊ နှာချေခြင်း သို့မဟုတ် နီးကပ်စွာ ထိတွေ့ခြင်းအတွင်း ထွက်ပေါ်လာသော လေကြောင်းရည်စက်များနှင့် လျှို့ဝှက်ရည်များမှတစ်ဆင့် လူတစ်ဦးမှ တစ်ဦးသို့ ကူးစက်နိုင်သည်။

အင်ဗေးစစ် ပနီမိုကိုကကပ်စ် ရောဂါ (invasive pneumococcal disease) ဟုခေါ်သည်မှာ ဘက်တီးရီးယားများသည် သာမန်အားဖြင့် ပိုးမွှားမရှိသင့်သော ခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်းများ၊ ဥပမာ သွေးကြောအတွင်း သို့မဟုတ် ဦးနှောက်နှင့် ကျောရိုးကြားရှိ အရည်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်သွားသည့်အခါ ဖြစ်သည်။

IPD သည် အထူးသဖြင့် အောက်ပါ ပြင်းထန်သော အခြေအနေများကို ဖြစ်စေနိုင်သည်-

๐ မင်နင်ဂျိုက်တစ် (Meningitis)

๐ သွေးကြောအတွင်း ကူးစက်မှု သို့မဟုတ် ဘက်တီးရီမီးယား (bacteraemia)

๐ စီပဆစ် (Sepsis)

๐ သွေးကြောအတွင်း ကူးစက်မှု ပါဝင်သော ပနီမိုးနီးယား (Pneumonia)

ပနီမိုကိုကကပ်စ်သည် အလယ်နားရောင်ရမ်းခြင်း၊ ဆိုင်နပ်ရောဂါ (sinusitis) နှင့် အချို့သော ပနီမိုးနီးယားပုံစံများကဲ့သို့ အင်ဗေးစစ်မဟုတ်သော ကူးစက်ရောဂါများ၏ အရေးကြီးသော အကြောင်းရင်းလည်း ဖြစ်သည်။

ပနီမိုကိုကကပ်စ် ကူးစက်ရောဂါ၏ လက္ခဏာများ

ရောဂါလက္ခဏာများနှင့် ပြင်းထန်မှုသည် ထိခိုက်သည့် ကိုယ်ခန္ဓာအစိတ်အပိုင်းအပေါ် မူတည်သည်။

အာရုံကြောစနစ် ကူးစက်မှု

ပနီမိုကိုကကပ်စ် ဘက်တီးရီးယားများကြောင့် မင်နင်ဂျိုက်တစ် ဖြစ်ပါက ကလေးများတွင် အောက်ပါလက္ခဏာများ ရှိနိုင်သည်-

๐ ကိုယ်အပူမြင့်မားခြင်း

๐ ပြင်းထန်သော ခေါင်းကိုက်ခြင်း

๐ ပျို့အန်ခြင်း

๐ လည်ပင်းတင်းခြင်း

๐ အလင်းရောင်ကို မခံနိုင်ခြင်း

๐ တက်ခြင်း

မွေးကင်းစကလေးများတွင် မင်နင်ဂျိုက်တစ်ကို သိရှိရန် ပိုမိုခက်ခဲနိုင်သည်။ ဖြစ်နိုင်သော လက္ခဏာများမှာ-

๐ စိတ်တိုလွယ်ခြင်း သို့မဟုတ် မရပ်မနား ငိုခြင်း

๐ မူမမှန်အိပ်ငိုက်ခြင်း

๐ နို့မစို့ချင်ခြင်း သို့မဟုတ် နို့တိုက်ခြင်းကို ငြင်းဆန်ခြင်း

๐ အန်ခြင်း

๐ တက်ခြင်း

๐ တုံ့ပြန်မှု လျော့နည်းခြင်း

အမြန်ကုသမှု မရှိပါက ပနီမိုကိုကကပ်စ် မင်နင်ဂျိုက်တစ်သည် ဦးနှောက်ထိခိုက်မှု၊ အကြားအာရုံဆုံးရှုံးမှု၊ ရေရှည်မသန်စွမ်းမှု သို့မဟုတ် သေဆုံးမှုကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။

သွေးကြောအတွင်း ကူးစက်မှု

ပနီမိုကိုကကပ်စ် သွေးကြောအတွင်း ကူးစက်မှုရှိသော ကလေးများတွင် အောက်ပါလက္ခဏာများ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်-

๐ ကိုယ်အပူမြင့်မားခြင်း

๐ စိတ်တိုလွယ်ခြင်း

๐ မူမမှန်ငိုခြင်း

๐ အိပ်ငိုက်ခြင်း

๐ အသက်ရှူမြန်ခြင်း

๐ သတိရှိမှု လျော့နည်းခြင်း

ပြင်းထန်သော သွေးကြောအတွင်း ကူးစက်မှုသည် စီပဆစ်၊ သွေးပေါင်ချိန်နိမ့်ခြင်း၊ ရှော့ခ်၊ ကိုယ်တွင်းအင်္ဂါလုပ်ဆောင်မှု ပျက်ကွက်ခြင်း သို့မဟုတ် သေဆုံးမှုအထိ တိုးတက်နိုင်သည်။

ဘက်တီးရီးယားများသည် သွေးကြောမှတစ်ဆင့် ဦးနှောက်၊ အဆုတ်၊ အရိုးများနှင့် အဆစ်များအပါအဝင် အခြားကိုယ်တွင်းအင်္ဂါများသို့လည်း ပျံ့နှံ့နိုင်သည်။

အပေါ်ပိုင်း အသက်ရှူလမ်းကြောင်းနှင့် နား ကူးစက်ရောဂါများ

ပနီမိုကိုကကပ်စ် ကူးစက်ရောဂါသည် အလယ်နားရောင်ရမ်းခြင်း သို့မဟုတ် ဆိုင်နပ်ရောဂါကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။

ဖြစ်နိုင်သော လက္ခဏာများမှာ-

๐ ကိုယ်အပူမြင့်ခြင်း

๐ နားကိုက်ခြင်း

๐ စိတ်တိုလွယ်ခြင်း

๐ နားမှ အရည်ယိုခြင်း

๐ အကြားအာရုံ လျော့နည်းခြင်း

๐ နှာခေါင်းပိတ်ခြင်း သို့မဟုတ် မျက်နှာအတွင်း မသက်သာမှု

အလယ်နားကူးစက်ရောဂါကို သင့်လျော်စွာ မကုသပါက နောက်ဆက်တွဲများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်နိုင်သည်-

๐ နားအရည်ကြာရှည်ယိုခြင်း

๐ နားစည်ဖောက်ခြင်း

๐ အကြားအာရုံချို့ယွင်းခြင်း

๐ စကားပြောနှင့် ဘာသာစကား ဖွံ့ဖြိုးမှု နှောင့်နှေးခြင်း

๐ ကူးစက်မှုသည် အနီးရှိ တစ်ရှူးများ သို့မဟုတ် ဦးနှောက်သို့ ပျံ့နှံ့ခြင်း

အောက်ပိုင်း အသက်ရှူလမ်းကြောင်း ကူးစက်ရောဂါ

ပနီမိုကိုကကပ်စ် ပနီမိုးနီးယားသည် အောက်ပါတို့ကို ဖြစ်စေနိုင်သည်-

๐ ကိုယ်အပူမြင့်ခြင်း

๐ ချောင်းဆိုးခြင်း

๐ အသက်ရှူမြန်ခြင်း

๐ အသက်ရှူမဝခြင်း

๐ ရင်ဘတ်မအီမသာဖြစ်ခြင်း

๐ အသက်ရှူပင်ပန်းခြင်း

๐ မွေးကင်းစကလေးများတွင် နို့စို့မှု လျော့နည်းခြင်း

ပြင်းထန်သော အခြေအနေများတွင် အောက်စီဂျင်ကုသမှု၊ စက်ကိရိယာဖြင့် အသက်ရှူထောက်ပံ့မှု သို့မဟုတ် အထူးကြပ်မတ်ဆေးရုံကုသမှု လိုအပ်နိုင်သည်။

IPD ဖြစ်နိုင်ခြေ မြင့်မားသော ကလေးများ

ကလေးမည်သူမဆို ပနီမိုကိုကကပ်စ် ရောဂါ ဖြစ်နိုင်သော်လည်း ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုမြင့်မားသူများမှာ-

๐ အသက် နှစ်နှစ်အောက် ကလေးများ

๐ နာတာရှည် နှလုံးရောဂါရှိသော ကလေးများ

๐ နာတာရှည် အဆုတ်ရောဂါရှိသော ကလေးများ

๐ နာတာရှည် အသည်းရောဂါရှိသော ကလေးများ

๐ သရက်ရွက်မရှိသော သို့မဟုတ် သရက်ရွက် လုပ်ဆောင်မှု မကောင်းသော ကလေးများ

๐ ကလေးထိန်းဂေဟာ သို့မဟုတ် နေ့ထိန်းစင်တာသို့ သွားရောက်သော ကလေးများ

๐ ကိုယ်ခံအားနည်းသော ကလေးများ

๐ ကျောရိုးဦးနှောက်ရည် ယိုစိမ့်မှုရှိသော ကလေးများ

๐ ကိုကလီယာ အင်ပလန့် (cochlear implants) ရှိသော ကလေးများ

IPD ကို မည်သို့ ကုသသနည်း?

ပနီမိုကိုကကပ်စ် ကူးစက်ရောဂါများကို ယေဘုယျအားဖြင့် အန်တီဘိုင်အိုတစ်များဖြင့် ကုသသည်။

ပျော့သော သို့မဟုတ် သီးခြားကန့်သတ်နေသော ကူးစက်ရောဂါများ

အလယ်နားကူးစက်ရောဂါ သို့မဟုတ် ဆိုင်နပ်ရောဂါ၏ ရွေးချယ်ထားသော အချို့ကိစ္စများကဲ့သို့ ပြင်းထန်မှုနည်းသော ကူးစက်ရောဂါများကို ဆရာဝန်က လိုအပ်သည်ဟု သတ်မှတ်ပါက ပါးစပ်မှသောက်ရသော အန်တီဘိုင်အိုတစ်များဖြင့် ကုသနိုင်သည်။

ကုသမှုသည် အောက်ပါတို့ပေါ် မူတည်သည်-

๐ ကလေး၏ အသက်

๐ ကူးစက်ရောဂါ၏ တည်နေရာနှင့် ပြင်းထန်မှု

๐ ယခင် အန်တီဘိုင်အိုတစ် အသုံးပြုမှု

๐ ဒေသတွင်း အန်တီဘိုင်အိုတစ် ခံနိုင်ရည်ပုံစံများ

๐ ကလေး၏ အခြေခံ ကျန်းမာရေးအခြေအနေများ

အင်ဗေးစစ် ပနီမိုကိုကကပ်စ် ရောဂါ

IPD ရှိသော ကလေးများသည် ပုံမှန်အားဖြင့် ဆေးရုံတင်ကုသရန် လိုအပ်သည်။

ကုသမှုတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်နိုင်သည်-

๐ သွေးကြောသွင်း အန်တီဘိုင်အိုတစ်များ

๐ သွေးကြောသွင်း အရည်များ

๐ အောက်စီဂျင် ထောက်ပံ့မှု

๐ တက်ခြင်းကို ထိန်းချုပ်ရန် ဆေးဝါးများ

๐ သွေးပေါင်ချိန်နိမ့်ခြင်း သို့မဟုတ် ရှော့ခ်အတွက် ကုသမှု

๐ ပြင်းထန်သော အခြေအနေများတွင် အသက်ရှူ ထောက်ပံ့မှု

๐ နောက်ဆက်တွဲများအတွက် နီးကပ်စွာ စောင့်ကြည့်ခြင်း

အထူးသဖြင့် မင်နင်ဂျိုက်တစ် သို့မဟုတ် စီပဆစ် သံသယရှိပါက အမြန်ကုသမှုသည် အလွန်အရေးကြီးသည်။

အန်တီဘိုင်အိုတစ် ခံနိုင်ရည်

ပနီမိုကိုကကပ်စ် ရောဂါကို အန်တီဘိုင်အိုတစ်များဖြင့် ကုသနိုင်သော်လည်း Streptococcus pneumoniae အချို့မျိုးကွဲများသည် မကြာခဏအသုံးပြုသော ဆေးဝါးများအပေါ် ခံနိုင်ရည် ရှိလာကြသည်။

အန်တီဘိုင်အိုတစ် ခံနိုင်ရည်ဆိုသည်မှာ ဘက်တီးရီးယားများသည် ပြောင်းလဲလိုက်ပြီး ယခင်က ထိရောက်ခဲ့သော ဆေးဝါးများဖြင့် ကောင်းစွာ မထိန်းချုပ်နိုင်တော့ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

ယင်းကြောင့် အောက်ပါတို့ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်-

๐ ပိုမိုရှုပ်ထွေးသော ကုသမှု

๐ ပိုမိုအားကောင်းသော သို့မဟုတ် အစားထိုး အန်တီဘိုင်အိုတစ်များ လိုအပ်ခြင်း

๐ ဆေးရုံတွင် ပိုကြာရှည်နေထိုင်ရခြင်း

๐ နောက်ဆက်တွဲများ ဖြစ်နိုင်ခြေ မြင့်မားခြင်း

๐ ကုသမှုကုန်ကျစရိတ် တိုးလာခြင်း

ထို့ကြောင့် အန်တီဘိုင်အိုတစ်များကို ဆရာဝန်ညွှန်ကြားသည့်အခါမှသာ အသုံးပြုသင့်ပြီး အကြံပြုထားသည့် ကုသမှုကာလတစ်ခုလုံးကို အပြည့်အဝ သောက်သုံးရမည်။

ကလေးများတွင် IPD ဖြစ်နိုင်ခြေ လျှော့ချနည်း

1. ကောင်းမွန်သော တစ်ကိုယ်ရေသန့်ရှင်းရေးကို လိုက်နာခြင်း

ကလေးများအား အောက်ပါတို့ကို သင်ကြားပေးပါ-

๐ လက်ကို ဆပ်ပြာနှင့် ရေဖြင့် ပုံမှန် ဆေးကြောရန်။

๐ ချောင်းဆိုးသည့်အခါ သို့မဟုတ် နှာချေသည့်အခါ ပါးစပ်နှင့် နှာခေါင်းကို ဖုံးအုပ်ရန်။

๐ တစ်ရှူးသုံးရန် သို့မဟုတ် လက်မောင်းအတွင်းဘက်သို့ ချောင်းဆိုးရန်။

๐ မဆေးကြောရသေးသော လက်ဖြင့် မျက်စိ၊ နှာခေါင်းနှင့် ပါးစပ်ကို မထိရန်။

2. နာမကျန်းသူများနှင့် နီးကပ်စွာ ထိတွေ့မှုကို ရှောင်ခြင်း

ဖြစ်နိုင်သမျှအခါတိုင်း ကိုယ်အပူရှိသူများ၊ အသက်ရှူလမ်းကြောင်းကူးစက်ရောဂါရှိသူများ သို့မဟုတ် အအေးမိသဏ္ဍာန် လက္ခဏာရှိသူများနှင့် နီးကပ်စွာ ထိတွေ့မှုကို ကလေးများ ရှောင်ကြဉ်သင့်သည်။

သောက်ခွက်၊ ဇွန်း၊ ဘူးနှင့် သွားတိုက်တံကဲ့သို့သော ကိုယ်ပိုင်ပစ္စည်းများကို မျှဝေသုံးစွဲခြင်း မပြုရ။

3. နို့တိုက်ကျွေးခြင်းကို ထောက်ပံ့ခြင်း

မိခင်နို့တွင် မွေးကင်းစကလေး၏ ဖွံ့ဖြိုးဆဲ ကိုယ်ခံအားစနစ်ကို ထောက်ပံ့ပေးနိုင်သော အာဟာရဓာတ်များနှင့် အန်တီဘော်ဒီများ ပါဝင်သည်။

4. လူစည်ကားသော နေရာများနှင့် မလိုအပ်ဘဲ ထိတွေ့မှုကို ရှောင်ခြင်း

မွေးကင်းစကလေးများနှင့် ငယ်ရွယ်သော ကလေးများသည် လူစည်ကားသော သို့မဟုတ် လေဝင်လေထွက်မကောင်းသော ပတ်ဝန်းကျင်များတွင် လေကြောင်းရည်စက်များနှင့် ပိုမိုလွယ်ကူစွာ ထိတွေ့နိုင်သည်။

ရောဂါဖြစ်ပွားနေချိန်တွင် လူစည်ကားသော နေရာများသို့ မလိုအပ်ဘဲ သွားရောက်ခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ပြီး အိမ်တွင်း လေဝင်လေထွက်ကောင်းမွန်စေရန် ထိန်းသိမ်းပါ။

5. ပနီမိုကိုကကပ်စ် ကာကွယ်ဆေး ထိုးနှံခြင်း

ပနီမိုကိုကကပ်စ် ကာကွယ်ဆေး ထိုးနှံခြင်းသည် ပြင်းထန်သော ပ